Een hart van steen op de Veluwe
Middelpunt van Nederland: waar geschiedenis en landschap samenkomen
Wie over de Goudsberg bij Lunteren wandelt, loopt niet alleen door een fraai natuurgebied, maar ook door een bijzonder stukje Nederlandse geschiedenis. Op de Lindeboomsberg, aan de rand van de Goudsberg, staat een grote zwerfsteen die het Middelpunt van Nederland markeert. Het initiatief tot plaatsing van de steen kwam voort uit berekeningen van ingenieur B. Wigman uit Lunteren. Hij concludeerde dat vanaf deze plek, vóór de aanleg van de grote IJsselmeerpolders, in de vier windrichtingen ongeveer evenveel Nederlands grondgebied lag.
Een plek met veel oudere wortels
De geschiedenis van de plek gaat echter veel verder terug. Volgens historische beschrijvingen stonden hier ooit drie opvallende stenen die mogelijk dienden als kalender- of zonnewendestenen. De oriëntatie van deze stenen zou verband hebben gehouden met de opkomst van de zon tijdens de zomer- en winterzonnewende. In de jaren tachtig werden daarom twee extra zwerfkeien geplaatst naast de middelpuntsteen, als herinnering aan dit oude verhaal.
Nieuwe berekeningen
In 2015 presenteerde Wim Bruijnes uit Ede een nieuwe onderbouwing voor de ligging van het middelpunt. Met behulp van geodetische berekeningen tussen de uiterste punten van Nederland Rottummeroog (NO), St. Anna ter Muiden (ZW ), Terschelling (NW) en hert drielandenpunt bij Vaals (ZO) kwam hij opnieuw uit in de omgeving van Lunteren. Daarmee kreeg het Middelpunt van Nederland een nieuwe geografische legitimatie.
Herinrichting in 2016
In 2016 werd het terrein rondom de drie stenen volledig vernieuwd. Het werd ingericht als een open ontmoetingsplek in het bos, met wandelpaden die samenkomen bij het middelpunt. Daarmee werd het niet alleen een symbool van het geografische hart van Nederland, maar ook een toeristische toegangspoort tot de cultuurhistorische rijkdom van de Goudsberg.
De Goudsberg: gevormd door ijs en tijd
De Goudsberg zelf is onderdeel van de Veluwse stuwwal, ontstaan tijdens de voorlaatste ijstijd. Gletsjers duwden enorme hoeveelheden zand en grind op tot de heuvelruggen die vandaag nog steeds het landschap bepalen. Vanaf de heuvel kijkt men uit over de Gelderse Vallei, een contrast dat de plek al eeuwen bijzonder maakt.
Meer dan een Middelpunt
Rond de Goudsberg zijn sporen gevonden van bewoning uit de ijzertijd. De aanwezige Celtic Fields, oude akkersystemen, behoren tot de best bewaarde van Nederland.
Over de Goudsberg liep eeuwenlang een Hessenweg. Deze handelsroute werd gebruikt door Duitse kooplieden die met grote karren goederen vervoerden tussen de Veluwe en West-Nederland. De Goudsberg was eeuwenlang een plek waar mensen woonden, werkten en reisden. Daardoor is het middelpunt niet alleen een geografisch symbool, maar ook een plek waar natuur, archeologie en lokale geschiedenis samenkomen.
Een beladen geschiedenis
De Goudsberg speelde ook een rol in de Nederlandse geschiedenis van de jaren dertig en veertig. Hier hield de NSB haar massabijeenkomsten (‘hagespraken’). De bekende Muur van Mussert is daarvan een overblijfsel en heeft tegenwoordig de status van rijksmonument. Na de Tweede Wereldoorlog kreeg het gebied een nieuwe bestemming en groeide het uit tot een plek voor recreatie, natuurbeleving en erfgoed.
Het Luntersche Buurtbosch
Direct naast de Goudsberg ligt het bijzondere Luntersche Buurtbosch, een van de weinige bossen in Nederland die oorspronkelijk in gemeenschappelijk bezit van inwoners was. Hier staat ook uitzichttoren De Koepel, een bekend herkenningspunt van Lunteren.
Historie in het hart van Nederland
Vandaag de dag trekt het Middelpunt van Nederland duizenden bezoekers. Zij komen niet alleen voor de symbolische steen, maar vooral voor het bijzondere verhaal van een plek waar ijstijden, oude beschavingen, handelaren en moderne bezoekers elkaar lijken te ontmoeten. Midden in Nederland ligt daarmee ook een verrassend rijk stukje geschiedenis.
